Анагаах ухааны цахим сургалт
Танд санал болгох
Багцын мэдээлэл

6 сарын багц

69,900₮

6 сард нэг удаа төлнө

  • 2 багц цагийн сургалт үнэгүй
  • Багцад хамаарах бүх хичээлүүд
  • Танхимын сургалтын хөнгөлөлт - 10% *
* 1 удаа хөнгөлөлтийг ашиглана
Багц авах

1 жилийн багц

99,900₮

Жилд нэг удаа төлнө

  • 3 багц цагийн сургалт үнэгүй
  • Багцад хамаарах бүх хичээлүүд
  • Онцлох хичээлүүд
  • Танхимын сургалтын хөнгөлөлт - 20% *
* 1 удаа хөнгөлөлтийг ашиглана
Багц авах
Яагаад
Цахим сургалт гэж?
Хэзээ ч, хаана ч үзэх боломжтой
Хэзээ ч, хаана ч үзэх боломжтой
Та ажил, гэр, сургууль мөн жижүүрт хонох үедээ интернэт холболт бүхий ямар ч төрлийн төхөөрөмж ашиглан суралцах боломжтой.
Цаг хугацаа, мөнгийг тань хэмнэнэ
Цаг хугацаа, мөнгийг тань хэмнэнэ
Та байгаа газраасаа цахимаар суралцсанаар цаг хугацаа төдийгүй, мөнгөө хэмнэж өөрт хэрэгцээтэй сургалтыг авах боломжтой.
Сургалтыг та өөрөө удирдана
Сургалтыг та өөрөө удирдана
Цахим сургалтаар та багшаа, сургалтын аргаа, сургалтын хурдыг, сургалтын сэдэв болон дэс дараалал зэргийг бүрэн удирдах боломжтой.
Сүүлийн үеийн
Нийтлэлүүд
Эмч нарын сэтгэцийн эрүүл мэндийг 20 гаруй жил судалсан миний туршлага
2026 оны 3-р сарын 28

Эмч нарын сэтгэцийн эрүүл мэндийг 20 гаруй жил судалсан миний туршлага

Миний бие 1983 онд Их Британийн Шеффилд хотод, Анагаах Ухааны Судалгааны Зөвлөлийн (MRC) сэтгэл судлалын секторт эмнэлзүйн судлаачаар ажиллаж байлаа. Бид тухайн үед ажлын байрны асуудлуудыг судалж, ажил дээрх сэтгэл гутралыг оношилж эмчлэх жижигхэн эмнэлэг ажиллуулдаг байв.Нэг өдөр хоёр залуу эмч манайд ирлээ. Тэдний баг тус бүрт нэг, нийт хоёр шинэхэн резидент эмч өнгөрсөн долоо хоногт амиа хорлосон тухай, тэдний амиа хорлосон асуудлын талаар дараа нь хэн ч ам нээгээгүйг тэд ярьсан юм. "Эмч нарыг судалж үзээч, хэн ч үүнийг хийдэггүй шүү дээ" гэж тэд надаас хичээнгүйлэн гуйв. Би ч энэ дагуу судалгааг эхлүүлэхэд судалгааны асуумжид хариулах эмч нарын идэвхи байнга өндөр байв. Эмч нар өөрсдийнхөө сэтгэцийн эрүүл мэндийн талаар илэн далангүй ярихыг үнэхээр их хүсэж байсан нь үүнээс тодорхой харагдсан юм!Ажил мэргэжилтэй холбоотой стресс, сэтгэл гутралд тухайн хүний хувийн онцлог нөлөөлдөг үү, эсвэл хийж буй ажил нь илүү нөлөөлдөг үү гэх асуулт миний сонирхлыг маш их татдаг байв. Үүний хариуг олохын тулд урт хугацааны дагасан судалгаа хийх шаардлагатай болсон бөгөөд эмнэлгийн бүртгэлийн тогтолцооны ачаар би Их Британийн эмч нарыг олон жилийн турш дагаж судлах боломжтойгоо ойлгосон юм. Тухайн үед яг ийм төрлийн ганцхан судалгаа л байсан нь 1940-өөд онд Жонс Хопкинсын их сургуулиас эхлүүлсэн "Precursors" (Урьдал хүчин зүйлс) судалгаа байсан бөгөөд зөвхөн эрэгтэй эмч нарыг, тэр дундаа тэдний бие махбодын өвчинд л төвлөрсөн судалгаа байв.Миний судалгаа харин Их Британийн гурван их сургуулийн анагаахын 4-р дамжааны 304 оюутанг хамруулж, тэднээс асуумж авч, улмаар сургуулиа төгсөөд эмчээр ажиллах эхний жил болон дахин 10 жилийн дараа тус тус эргэн холбогдож хянасан юм. Үүн дээрээ үндэслэн би анхны оролцогчдын янз бүрийн түүврийг тасралтгүй 20 жилийн турш үргэлжлүүлэн судалсан билээ.Ийм урт хугацааны судалгааны нэг онцлог нь судлаач анхнаасаа л зөв хэмжүүр, хувьсагчдаа сонгосон байх шаардлагатай болдог. Эмч хүнд маш сайн дэмжлэг байхгүй л бол тэсэж гарахад хэцүү хоёр зан чанар байдаг гэж би бодсон тул "энэрэх сэтгэл (эмпати)" болон "өөрийгөө шүүмжлэх хандлага" хоёрыг судалгаандаа нэмж оруулсан. Түүнчлэн, эмнэлзүйн ажлын туршлагаасаа харахад гэр бүлийн асуудал ажлын байранд хэрхэн нөлөөлдөг нь тодорхой байсан тул гэр бүлийн харилцааг ч бас багтаалаа. Мөн өнгөрсөн хоёр хоногт хэдэн цаг ажиллаж, хэдэн цаг унтсаныг, түүнчлэн багийн чанар (зорилго нь хэр тодорхой байдаг, хүн бүр өөрийн үүргээ ойлгодог эсэх, уулзалт хурлын давтамж гэх мэт) зэрэг байгууллагын хэмжүүрүүдийг оруулж, тэднээс юу хамгийн их стресс үүсгэж байгааг өөрсдөөр нь бичүүлж авсан юм.Анхны үр дүнгүүдСудалгааны анхны өгүүллийг BMJ сэтгүүлд нийтэлсэн бөгөөд үүний дараа хэд хэдэн өгүүлэл ар араасаа гарсан. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд шинэ залуу резидент эмч нарын стрессийн түвшин асар өндөр (хэрэглэсэн хэмжүүрээс хамаарч 36-50%), мөн архины хэрэглээ их байгааг өлгөн авч бичиж эхлэв. Тэдний урт цагаар ажилладаг байдал болон архи уудаг гэж хүлээн зөвшөөрсөн хэмжээг нь харьцуулаад "энэ их ачааллын хажуугаар эмч нар ер нь яаж ажил дээрээ эрүүл (согтуу биш) байж чаддаг байна аа?" гэх асуулт ч гарч байлаа. Бидний судалгаагаар залуу эмч байх үедээ их урт цагаар ажилладаг байсан, тэднийг ахлах эмч болох үед эмнэлгийн системийн өөрчлөлтөөс болж ихэнхи ачаалал ахлах, тэргүүлэх эмч нар луу шилжсэн зэрэг нь тэднийг стрессээс хэзээ ч бүрэн ангижрахгүй юм шиг мэдрэмжтэй үлдээсэн байв. Миний судалгааны зарим үр дүнгээс харахад, залуу эмч нарын хувьд ажлын цагийн уртаас илүүтэйгээр, хоол ундаар хангагдах, хангалттай унтаж амрах нь хамаагүй чухал байсан нь харагдсан.Судалгаа хийгдсэн он жилүүдэд нийт оролцогчдын 28 орчим хувьд нь сэтгэл зүйн хямралыг илтгэх шинж тэмдгүүд илэрсэн байна (харьцуулахад, энгийн ажилтнуудын хувьд энэ үзүүлэлт 18% байдаг). Сэтгэл гутралын түвшин цаг хугацааны явцад янз бүр байдаг ч, дэлхий даяар сургуулиа төгсөөд эхний жилдээ ажиллаж буй эмч нар хамгийн их эрсдэлтэй байдаг нь батлагдсан. Эмч нарын дундах архины хэрэглээ бусад мэргэжлийнхнээс өндөр байсан бөгөөд ялангуяа эмэгтэй эмч нарын хувьд энэ нь сэтгэл гутралын түвшинтэй нь шууд холбоотой байв.Хангалттай нойр авах болон сайн багийн нэг хэсэг байх нь урьдын адил маш чухал хүчин зүйл хэвээр байна. Залуу эмч нарын хувьд стресс үүсгэгч хамгийн гол хүчин зүйл нь ахлах эмч нартайгаа ойлголцоход бэрх байх болон алдаа гаргахаас айх айдас байв. Эмнэлгүүдийн хооронд эмч нарын стрессийн түвшин харилцан адилгүй байсан нь тухайн эмнэлгт тогтсон соёл, хамт олны уур амьсгал зэрэгтэй шууд хамааралтай байв.Нарийн мэргэжлийн сонголтСудалгааны загвар маань хувь хүний зан чанар (өөрийгөө шүүмжлэх хандлага болон эмпати), ажлын сэтгэл ханамж, стрессийн түвшин зэрэг нь сонгосон нарийн мэргэжлээсээ хамаараад ялгаатай байдаг эсэхийг олж мэдэх боломжийг олгосон юм. Мөн сэтгэл гутралд тухайн хүний хувийн онцлог нөлөөлж байна уу, эсвэл ажлын байрны нөхцөл нөлөөлж байна уу гэсэн миний үндсэн сонирхлыг илүү сайн ойлгоход тусалсан.Жишээлбэл, 10 жилийн дараах үнэлгээгээр сэтгэл гутралын хамгийн өндөр үзүүлэлттэй гарсан нарийн мэргэжил бол сэтгэцийн эмгэг судлаач эмч нар байлаа. Сэтгэцийн эмч нар бусдаас илүүтэйгээр өөрийгөө шүүмжилдэг, мөн ажлынхаа нөхцөл байдалд хамгийн их сэтгэл ханамжгүй хүмүүс байв. Гэхдээ хамгийн сонирхолтой нь тэд оюутан байхдаа ч яг л ийм байсныг өгөгдөл харуулсан юм. Оюутан байхдаа сэтгэл гутралтай байсан хүмүүсийн ихэнх нь хожим сэтгэцийн эмгэг судлал эсвэл эмгэг судлалын (патологи) чиглэлийг сонгосон байлаа.Нөгөөтэйгүүр, мэс заслын эмч нар оюутан байх үедээ ч, карьерынхаа туршид ч үргэлж хамгийн цог золбоотой, ажилдаа хамгийн их сэтгэл хангалуун, хамгийн бага өөрийгөө шүүмжилдэг хүмүүс байв. Тэдний хувьд стрессийн гол шалтгаан нь ердөө л хамтран ажиллагсад эсвэл өвчтөнүүдтэйгээ үл ойлголцох зэрэг харилцааны асуудлууд байлаа.Хувь хүний зан чанар ба гэр бүлТухайн хүн өөрийн гэсэн хувь хүний онцлог, зан чанаруудаа ажлын байрандаа тээн авчирдаг нь маш тодорхой байв. Оюутан байхдаа болон резидент эмч байхдаа бусдыг ойлгож мэдрэх чадвар буюу эмпати өндөртэй байсан оролцогчид сэтгэл гутралд өртөх магадлал хамаагүй өндөр байсан. Гэхдээ сургалт, ажлын явцад ихэнх эмч нарын эмпати буурдаг болохыг бусад судалгаанууд ч харуулдаг. Харин оюутан үеийн өөрийгөө шүүмжлэх хандлага нь олон жилийн турш сэтгэл гутралд хөтлөх хүчтэй хүчин зүйл хэвээр байв. Эмнэлгийн ажилд аливаа зүйл буруугаар эргэх үе байдаг, алдаа гаргахаас үргэлж 100% зайлсхийх боломжгүй, тиймээс ийм зүйл тохиолдсон үед эмч нарт сэтгэл зүйн тусламж дэмжлэг зайлшгүй хэрэгтэй гэдгийг сургалтын явцад илүү сайн ойлгуулж бэлтгэх шаардлагатай байна.Гэхдээ гэр бүлийн хүчин зүйлс ч бас маш их нөлөөтэй байв. Жишээлбэл, АНУ-ын "Precursors" судалгаа болон түүнээс хойшхи бусад судалгаанаас үзэхэд, настай аавтай байх нь сэтгэл гутралтай хүчтэй хамааралтай байжээ. Сэтгэл засалчдын "шилжүүлэлт (transference)" буюу өөрийн дотоод мэдрэмжээ өөр хүнд тохох гэж нэрлэдэг зүйлийн нэг бодит жишээг бид судалгаанаасаа харсан. Юу вэ гэвэл, залуу резидент эмч нарын хувьд "ахлах эмч нараас болж стресстэж байна" гэх мэдрэмж нь тэдний өөрсдийнх нь төрсөн эцэгтэйгээ хэрхэн харилцдаг байсантай нь хамгийн хүчтэй холбогдож байсан явдал юм. Үүнтэй төстэйгээр, өрхийн эмч нарын хувьд стрессийн гол эх үүсвэр нь ажлын байран дахь хамтран ажиллагсад нь байсан ч, тэдний стресс, сэтгэл гутралын түвшинг урьдчилан таамаглах хамгийн гол хүчин зүйл нь хүүхэд ахуй насны ах эгч дүүсийн хоорондох өрсөлдөөн, атаархалтай харилцаа байж таарав. Тэдний бараг бүгд (n=102) ах эгч дүүстэй байсан нь намайг багагүй гайхшруулсан, учир нь өндөр амжилт гаргадаг хүмүүс ихэвчлэн айлын ганц хүүхэд байх нь олонтаа шүү дээ.ХүйсЭрэгтэй эмч нарын хувьд, оюутан байх үеийн болон 10 жилийн дараах сэтгэл гутралын түвшин хоорондоо шууд хамааралтай байгааг миний судалгаа тогтоосон. Эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдээс хамаагүй илүү сэтгэл гутралтай байсан хэдий ч энэ нь зөвхөн сургуулиа төгсөж ажилд орсных нь дараа л илэрч эхэлсэн бөгөөд энэ нь ажлын байрны хүчин зүйлс эмэгтэйчүүдэд илүү хүндээр тусаж байна гэдгийг илтгэж байв.Хожим нь би Их Британийн Үндэсний Эмнэлзүйн Үнэлгээний Албаны мэдээлэлтэй ажиллаж байхдаа үзүүлсэн тусламж үйлчилгээнийхээ чанараас болж ямар бүлгийн эмч нар гомдолд өртөж, шалгагдаж байгааг судалж эхэлсэн. Гомдолд хамгийн их өртдөг нь сэтгэцийн эмч нар байсан ч хамгийн их анхаарал татсан зүйл нь эмэгтэйчүүдээс хамаагүй олон эрэгтэй эмч нар шалгагдаж байсан явдал юм. Эрэгтэй, эмэгтэй эмч нар эмнэлзүйн ур чадварын хувьд яг адилхан болох нь олонтаа нотлогдсон байдаг. Тиймээс энэхүү зөрүүтэй байдлын гол шалтгаан нь эмнэлзүйн ур чадвараас гадна сайн эмч-өвчтөний харилцааны үндэс болдог нөгөө л эмпати гэх мэт бусад зан чанарууд байх бөгөөд эдгээр нь өвчтөнтэй асуудал үүсэх үед түүнийг хэрхэн зөөлөнөөр зохицуулахад ялгааг бий болгодог байна. Түүнчлэн донтолтын улмаас сахилгын арга хэмжээ авагдсан эмэгтэй эмч нар маш цөөн байв. Хэрвээ илүү олон эмэгтэй эмчийг ажиллуулах нь эдийн засгийн хувьд үр өгөөжтэй эсэхэд дүн шинжилгээ хийх гэж байгаа бол эрэгтэйчүүдийн гаргадаг шүүх маргаан, сахилгын зөрчил, дахин сургалтад хамрагдах зэрэгтэй холбогдон эрүүл мэндийн байгууллагаас гардаг тэрхүү өндөр зардлыг заавал харгалзан үзэх ёстой юм.Аюулгүй байдал, ядаргаа ба стрессСтресст орсон ажилтнууд илүү их алдаа гаргаж, бусдыг энэрч хайрлах сэтгэл нь багасдаг болохыг хэд хэдэн судалгаагаар нотолсон байдаг. Үүнд туйлдах ядаргаа, тэр дундаа нойргүйдэл хамгийн гол хүчин зүйл болдог. Миний судалгаанд оролцсон эмч нар нарийн мэргэжлээрээ ажиллаж эхлэх үед би тэднээс өөрсдийн хийсэн, бусдад хохирол учруулсан, алдаа гаргасан, эсвэл өвчтөнийг үхэлд хүргэсэн байж болох ямар нэгэн ноцтой үйл явдлынхаа талаар нэрээ нууцлан бичиж илгээхийг хүссэн юм. Тэдний бичиж ирүүлсэн хэрэг явдлууд—ихэнхдээ маш ноцтой байсан—ердөө л тэдний хэт ядаргаанаас болсон байлаа. Үүнээс өмнө тэдний хэн нь ч энэ талаар бусдад хэлж хүлээн зөвшөөрч байгаагүй бөгөөд тэдэнд энэ бүхнээ дотроосоо уудалж гаргах (нүглээ наманчлах) асар их хэрэгцээ байсан мэт санагдсан.Хэт ядаргаа нь мөн гэмтлийн дараах стрессийн шалтгаант эмгэг (PTSD) үүсэхэд нөлөөлдөг гол хүчин зүйлсийн нэг юм. 1998 оны Омагийн бөмбөгдөлтийн үеэр ажилласан эрүүл мэндийн ажилтнуудыг дагаж хийсэн өөр нэгэн судалгаанаас үзэхэд, 12 цагаас дээш хугацаагаар тасралтгүй ажилласан, өмнө нь ижил төстэй хүнд үйл явдлыг туулж байсан, эсвэл стрессээ архиар тайлахыг оролдсон хүмүүсийн хувьд PTSD-ийн үр дагавар хамгийн хүнд байсан. Харин юу болсон талаар бусадтай илэн далангүй ярилцах нь тэдний шинж тэмдгүүдийг хөнгөвчлөхөд тустай байв. Уг судалгаанд хамрагдсан залуу эмч нарын хувьд дараагийн хоёр жилийн хугацаанд стрессийн шинж тэмдгүүд нь улам нэмэгдсэн байхад, харин туршлагатай ахлах эмч нарын хувьд эсрэгээрээ багассан байв.Хамгийн харамсалтай нь, судалгаанд хамрагдсан нийт 41 эмчээс дараа нь ердөө хоёрхон эмч л сэтгэл зүйн мэргэжлийн тусламж авсан байлаа.Эерэг өөрчлөлт гарсан ч хангалттай биш байнаЗаримдаа эрүүл мэндийн салбарын ажилтнуудын өнөөг хүртэл ажилласаар байгаа тэр их стресстэй нөхцөл байдлыг хараад, ер нь миний судалгааг хийснээс хойш ямар нэгэн зүйл өөрчлөгдсөн үү гэж би өөрөөсөө асуудаг. Гэхдээ ядаж л тэдгээр асуудлуудыг одоо хүлээн зөвшөөрдөг болсон бөгөөд үр дүнд нь чиглэсэн арга хэмжээнүүд гарцаагүй нэмэгдсэн байна. Залуу ч бай, ахмад ч бай эмч нар өөрсдийн амийг егүүтгэсээр байгаа нь туйлын эмгэнэлтэй ч, өнөөдөр энэхүү гарз хохирлоос урьдчилан сэргийлэх сэтгэл зүйн тусламж үйлчилгээнүүд бий болсон бөгөөд амиа алдсан эмч нарын найз нөхөд, төрөл төрөгсөд, хамт олонд нь дэмжлэг үзүүлэх тусгай бүлгүүд хүртэл байгуулагдсан. Энэ бол тэртээ 1983 онд над дээр тусламж эрээд ирж байсан тэдгээр хоёр залуу эмчийг баярлуулах байсан өөрчлөлт юм.АНУ нь хүнд байдалд орсон эмч нарт зориулсан, өөрсдөө төлбөрөө төлдөг хувийн сэтгэл зүйн үйлчилгээг эртнээс ашиглаж ирсэн. Харин Их Британид нэг хэсэг Лондон, Ньюкасл зэрэг цөөн хэдэн хотууд л Үндэсний Эрүүл Мэндийн Албаны (NHS) эмч нарт зориулсан тусгай, ихэвчлэн психоанализ буюу сэтгэц задлан шинжилгээнд суурилсан үйлчилгээ үзүүлдэг байв.1990-ээд онд би Барселона болон Осло хотын эмч нартай хамтран эмч нарын сэтгэл зүйг дэмжих өөр загваруудыг бий болгох тал дээр ажиллаж, Үндэсний Эмнэлзүйн Үнэлгээний Албатай хамтран Лондон хотод Клэйр Жерадагийн удирдлага дор анхны Эмчийн Эрүүл Мэндийн Хөтөлбөр (PHP)-ийг санаачилсан юм. Энэ нь цаг үеэ олсон хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн байдал болон эмч нарт авчирсан эерэг өөрчлөлтөөрөө маш амжилттай болох нь батлагдсан. Үүний үр дүнд PHP загвар нь Англи даяар эмч, шүдний эмч нарт зориулсан албан ёсны үйлчилгээ болон өргөжсөн билээ.Гэсэн хэдий ч, эдгээр тусламж үйлчилгээг авах хэрэгцээг анхнаас нь үүсгээд байгаа байгууллагын ажлын дадал, практик байдал өнөөдрийг хүртэл өөрчлөгдөөгүй бөгөөд бүр дордсон байж ч мэднэ. Жишээлбэл, сайн багаар ажиллах нь эрүүл мэндийн байгууллага дахь стрессийг мэдэгдэхүйц бууруулдаг болохыг бид мэднэ, гэхдээ боловсон хүчний дутагдал, байгууллагын зогсолтгүй өөрчлөлт шинэчлэлтийн дунд сайн багийг бий болгох нь огтхон ч амар зүйл биш юм.Эмч байх нь ихэнх хүмүүсийн чин сэтгэлээсээ дурлаж хийдэг ажил мэргэжил боловч, өдөр тутамдаа маш их стресстэй байдаг хэвээр байна. Тиймээс хамгийн түрүүнд энэхүү стрессийг бууруулахын тулд байгууллага, системийн түвшинд ямар арга хэмжээ авах хэрэгтэйг одооноос судалж хэрэгжүүлж эхлэх нь зүйтэй юм. Энэхүү ажлын эдийн засгийн үр өгөөж нь гагцхүү мэргэжлээ орхиж буй эмч нарын тоог бууруулаад зогсохгүй, юу ч хийхгүй байснаас үүдэн гарах хүн хүчний хомсдол болон шүүхийн маргааны асар их зардлыг багасгахад маш том нөлөө үзүүлэх болно.Эрүүл Мэндийн Яамнаас арван жил тутамд нэг гаргаж ирдэг стресстэй тэмцэх "шинэ" гэгдэх санаачилгууд нь бодит байдал дээр амжилт олох магадлал тун бага. Учир нь эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ бол хүний алтан амь хариуцдаг, хариуцлагаар дүүрэн ажил мэргэжил бөгөөд энэ нь угаасаа л стресстэй байдаг онцлогтой. Энэхүү өндөр хариуцлага, ачааллаас үүдэлтэй асуудлууд хэзээ ч алга болохгүй. Тиймээс эмч нар болон тэдний өвчтөнүүдийн сайн сайхны төлөө бидэнд уг үнэнийг бүрэн хүлээн зөвшөөрч, тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд тасралтгүй, уйгагүй ажилладаг "тогтолцоо" л хамгийн их хэрэгтэй байна.

Дэлгэрэнгүй
Венийн судасны өргөсөл - товч тойм
2025 оны 4-р сарын 4

Венийн судасны өргөсөл - товч тойм

54 настай, 70 кг жинтэй эрэгтэй, хоёр хөлийн судас бүдүүрсэн гэсэн зовиуртай өрхийн эмчдээ хандсан. Бүдүүрэл нь сүүлийн 15 жилийн турш аажмаар бүдүүрч товойсон гэв (Зураг 1). Оройн цагаар шилбэний урд хэсэг болон шагай орчмоор загатнаж, хавагнадаг бөгөөд шөнө хөлөө өргөж унтахаар зовиурууд багасдаг гэж хэлсэн. Асуумжаар хөлөөр өвдөх, венийн судасны тромбоз, хөлний гэмтэл, бусад эмгэг зэргийг үгүйсгэсэн. Мөн түүний ээж, 2 дүү нь венийн судасны өргөсөлтэй байсан. Тэрээр даралтат оймс (20-30 мм.муб) өмсөж үзсэн боловч өмсөхөд төвөгтэй, эвгүй байсан тул хэрэглэхээ больжээ.Зураг 1. Хоёр хөлний венийн судасны өргөсөл.Өрхийн эмч асуумж, зовиурт үндэслэн түүнийг судасны мэс засалчид илгээсэн. Допплер хэт авиан шинжилгээгээр гуяны болон saphenous венийн судас мэдэгдэхүйц өргөсч, рефлюкс илэрсэн хэдий ч гүний венийн тромбозын шинж илрээгүй. Мэс засалч хоёр хөлний өргөссөн венийн судсанд радио долгионт аблаци (РДА) эмчилгээ хийсэн ба судасны байдал мэс заслын дараа илтэд сайжирсан (Зураг 2). Долоо хоногийн дараа давтан допплер хийхэд гүний венийн тромбоз илрээгүй.Зураг 2. Хоёр хөлөнд радио долгионт аблаци хийсний дараа венийн судасны өргөсөл мэдэгдэхүйц сайжирсан байдал.ХӨЛИЙН ВЕНИЙН СУДАСНЫ ӨРГӨСӨЛВенийн судасны өргөсөл нь венийн архаг өвчний түгээмэл тохиолддог эмнэлзүйн илрэл юм. Доод мөчдөд ихэвчлэн их ба бага saphenous вен болон тэдгээрийн салааг хамардаг ба 3 мм ба түүнээс дээш голчтой өргөсөлтийг венийн судасны өргөсөл гэж тооцдог.Хөлний венийн судасны өргөсөл нь судасны хавхлагын дутмагшил, бөглөрөл, эсвэл эдгээрийн хослолоос үүдэлтэйгээр венийн даралт ихсэж улмаар судас өргөсөлт явагдах ба ингэснээр венийн хэвийн урсгал алдагддаг. Венийн судас өргөсөхөд нөлөөлөх эрсдэлт хүчин зүйлсэд удаан хугацаагаар зогсох, алхах шаардлагатай ажил мэргэжлүүд, мөн венийн тромбозын өгүүлэмж, гэмтэл зэрэг олон шалтгаанууд багтана.Венийн архаг эмгэгийг эмнэлзүй, шалтгаан, хэлбэр, эмгэг жамыг (CEAP) үндэслэн ангилдаг (Зураг 3). Уг ангилалаар харагдах байдлаар нь C0 (харагдахгүй, тэмтрэгдэхгүй) -ээс C6 (венийн шархлаа) хүртэл үнэлэх ба уг өвчтний венийн судасны өргөслийг C3 гэж үнэлсэн.Зураг 3. CEAP ангилалҮнэлгээВенийн судас өргөссөн үед ямар нэгэн шинж тэмдэггүй байж болох ба эсвэл хөлөөр өвдөх, хүндрэх, хавагнах, хуурайших, загатнах, арьсны өөрчлөлт, шархлаа үүсэх зэрэг эмнэлзүйн шинж тэмдэг илэрч болно. Венийн судас өргөссөн өвчтөнийг үзэхдээ өргөслийн хэлбэр, тархалтыг үнэлэх нь чухал. Шинж тэмдэг бүхий венийн судасны өргөсөлтэй, умдагны дээд хэсэг эсвэл хэвлийн ханын венийн судас өргөссөн өвчтөнүүд, мөн хөл нь хүндэрч, дүүрч, хавагнаж, эрээн шилбээр өвддөг бол ташаа-гуяны венийн бөглөрлийг сэжиглэж допплер хэт авиан шинжилгээгээр зайлшгүй үнэлэх шаардлагатай. Гуяны дотор талын эсвэл гадна бэлэг эрхтний венийн судас өргөссөн, аарцгийн венийн зогсонгишлын шинж тэмдэг (жишээ нь, аарцгийн архаг өвдөлт, сарын тэмдгийн үеийн өвдөлт, бэлгийн хавьтлын үеийн өвдөлт, шээс ойр ойрхон хүрэх) илэрсэн тохиолдолд аарцгийн венийн эмгэгийг допплероор үнэлэх шаардлагатай. Хуухнагийн венийн судас өргөсөх нь төмсөгний венийн дутмагшил, ‘nutcracker’ хам шинж (дээд чацархайн артери ба гол судасны хооронд зүүн бөөрний венийн судас дарагдах), доод хөндийн венийн гэмтэл, эсвэл бөөрний хавдрыг илтгэж болно.Өнгөт допплер хэт авиан шинжилгээ нь венийн судасны өргөсөлтэй өвчтөнүүдэд гүний болон өнгөц венийн тромбозийг үгүйсгэх зорилгоор зайлшгүй хийдэг оношилгоо юм.Венийн архаг дутмагшлыг ялган оношлоход тунгалгийн хаван, зүрхний зогсонгишлын дутагдал, бөөрний өвчин зэргийг харгалзан үзэх хэрэгтэй.Эмчилгээний сонголтуудВенийн судасны өргөсөлийг эмчлээгүй тохиолдолд венийн шархлаа, өвдөлттэй болох, эсвэл ихэнхдээ гоо сайхны талаас асуудал үүсч болно. Доод мөчний венийн архаг өвчний эмчилгээ нь CEAP ангилал болон Венийн Эмнэлзүйн Хүндрэлийн Оноонд (Venous Clinical Severity score) суурилсан өвчний хүндрэлийн зэргээс хамаардаг.Венийн судасны өргөслийн эмчилгээ нь ихэвчлэн дунд зэргийн даралттай оймс (20-30 мм.муб) өмсөж хэвших, жин хасах, хөлийг өндөрлөх зэрэг амьдралын хэв маягийн өөрчлөлтөөс эхэлдэг. Даралттай оймс өмсөх нь шинж тэмдгийг сайжруулж, хаванг хянаж, босоо байрлал дахь венийн даралтыг бууруулах ач холбогдолтой. Гэсэн хэдий ч даралтат оймс өмсөх нь венийн судасны өргөслийн үндсэн эмчилгээ гэж үзэх хангалттай нотолгоо байдаггүй. Даралттай оймс хэрэглэхийг зөвлөхдөө өвчтөнд артерийн судасны эмгэг хавсарч байгаа эсэхийг шалгах нь зүйтэй бөгөөд даралтат оймс нь артерийн судсыг дарж, ишемийг дордуулж болзошгүй. Мөн практикт тухгүй байдлаас болж, даралттай оймсыг тогтмол хэрэглэх байдал нь харьцангуй бага байдаг байна (37% хүртэл).Эхний эмчилгээнд үр дүнгүй эсвэл их/бага saphenous венийн аксиал рефлюкстэй, зовиур бүхий өвчтнүүдийг судсан дотуурх эмчилгээ (лазер болон радио долгионт аблаци ба судас хөлдөөх (склеротерапи)) эсвэл нээлттэйгээр венийн мэс засал (боох эсвэл тайрах) хийлгэх зорилгоор судасны мэс заслын эмчид илгээнэ. Мэс заслын төрлийг венийн гэмтлийн хэмжээ, байршил, тархалтад үндэслэн сонгоно.Радио долгионт аблацийн дараа судасны харагдац 70% орчим сайжирдаг бөгөөд өвчтөн эмчилгээний дараа 7-10 хоног даралтат оймс өмсөж, хөдөлгөөнийг аль болох эрт хийснээр уг эмчилгээний үр дүн нэмэгддэг. Радио долгионт аблацийн хүндрэлүүдэд гүний венийн тромбоз, халууны нөлөөгөөр үүссэн тромбын тэлэлт, эсвэл ховор тохиолдолд уушгины эмболи зэрэг багтана. Уг ажилбарын дараа 1 долоо хоногийн дотор допплер шинжилгээ хийхийг зөвлөх ёстой.Эх сурвалж: Cleveland Clinic Journal of Medicine July 2024,

Дэлгэрэнгүй
Шинэчлэх шаардлагатай шинжилгээний 5 үзүүлэлтүүд
2025 оны 11-р сарын 3

Шинэчлэх шаардлагатай шинжилгээний 5 үзүүлэлтүүд

Бид аливаа өвчин эмгэгийг оношилох болон эмчилгээний үр дүнг хянах зорилгоор өдөр тутам маш олон төрлийн шинжилгээг ашигладаг. Гэсэн хэдий ч зарим шинжилгээний үзүүлэлтүүд ач холбогдол багатай, солих шаардлагатай "хуучирсан” шинжилгээний аргад тооцогдож байна. Орчин үеийн анагаах ухаанд оношилгооны шинэ биомаркерууд нэвтэрч илүү нарийвчлалтай, эмнэлзүйн хувьд өндөр ач холбогдолтой мэдээллийг өгч, эцсийн шийдвэр гаргахад чухал үүрэг гүйцэтгэж байна. Энэхүү тойм нийтлэлээр эмнэлзүйн практикт хэрэглэхээс татгалзаж болох “хуучирсан” 5 шинжилгээг онцолж байна.1. Витамин B12Сийвэнгийн витамин B12-ын түвшинг тодорхойлох шинжилгээ нь Мегалобластын цус багадалтын ялган оношилогоонд өргөнөөр хэрэглэгдсээр ирсэн. Харин энэхүү шинжилгээ нь ач холбогдол харьцангуй багатай шинжилгээний үзүүлэлт аж. Учир нь эргэлдэж буй B12-ын ихэнх хэсэг нь гаптокорринтой холбогдож биологийн хувьд идэвхигүй байдаг байна. Харин оношилгооны шинэ маркер болох Голотранскобаламин (holoTC) нь транскобаламины уурагтай холбогдсон идэвхтэй хэлбэр бөгөөд сийвэнгийн витамин B12-ын түвшингөөс илүү B12-ыг хэмжээг үнэн зөв, мэдрэг заадаг маркер гэнэ. Энэхүү маркер нь В12-ын дутагдлын эхний шатыг, ялангуяа ахмад настан болон жирэмсэн эмэгтэйчүүдэд илүү найдвартай илрүүлдэг байна.Оношийг батлахын тулд Метилмалоны хүчил (MMA) эсвэл Гомоцистеин зэрэг үйл ажиллагааны маркеруудыг нэмэлтээр ашиглах нь зүйтэй. В12-оос хамааралтай бодисын солилцоо алдагдахад метилмалоны хүчил ихэсдэг. Гомоцистеин нь мөн В12 дутагдлын ЦБ-ын үед ихэсдэг ч Фолийн хүчил эсвэл витамин B6-ийн дутагдлын үед ч өсөх боломжтой тул өвөрмөц чанар нь бага юм.Голотранскобаламин нь эд эсэд ашиглагдах боломжтой идэвхитэй B12-ыг заадаг бол Метилмалоны хүчил нь бодисын солилцооны алдагдлыг илэрхийлдэг.Дүгнэлт: Витамин B12-ын цус багадалтын үед В12-ын түвшинг дангаар тодорхойлохоос аль болох татгалзаж, оронд нь голотранскобаламин болон метилмалоны хүчлийг тодорхойлох нь B12-ын оношилгоонд өндөр ач холбогдолтой.2. Төмрийн хэмжээСийвэнгийн төмрийн хэмжээ нь хэлбэлзэл ихтэй байдаг бөгөөд төмрийн түвшинг бодитоор илэрхийлдэггүй. Иймээс Ферритин, трансферрины төмрөөр ханалт, С-урвалж уургийн (СRР) түвшинг хамтад нь тодорхойлсноор төмрийн солилцооны байдлыг бүрэн үнэлэх боломжтой юм.Ферритин нь төмрийн нөөцийг илтгэдэг боловч цочмог үрэвслийн үед ихэсдэг тул СRР-г хамт тодорхойлсноор үр дүнг зөв тайлбарлахад тусалдаг. Ферритиний түвшин багасч, трансферрины төмрөөр ханалт буурсан байвал төмрийн туйлын дутагдлыг батална. Харин үрэвсэлт өвчний үед ферритиний түвшин болон СRР-н түвшин нэмэгдэх нь төмрийн үйл ажиллагааны дутагдлыг илтгэдэг байна.Дүгнэлт: Сийвэнгийн төмрийн хэмжээг дангаар нь үзэхээс аль болох татгалзах хэрэгтэй ба ферритин, трансферрины төмрөөр ханалт, СRР-н түвшин зэргийг хамтад нь үзэж, төмрийн солилцоог бүрэн үнэлэх боломжтой.3. Бөөрний үйл ажиллагаа - КреатининКреатининыг бид бөөрний үйл ажиллагааг үнэлэх зорилгоор олон жил ашиглаж байна. Гэвч креатинины түвшин нь булчингийн масс, нас, хүйс зэргээс хамааран өөрчлөгддөг. Жишээлбэл: Залуу, тамирчин хүний бөөрний үйл ажиллагаа хэвийн байсан ч креатинины түвшин өндөр гарч болдог бол биеийн ерөнхий байдал дорой, ахимаг настай хүний шүүлтүүрийн үйл ажиллагаа буурсан байхад хэвийн гарч болдог. Иймээс креатинины оронд Цистатин С хэмээх шинэ маркерийг нь үзэх хэрэгтэй. Цистатин С нь бүх эсээс тогтмол хурдаар ялгардаг бөгөөд булчингийн массаас хамаардаггүй байна.Эмнэлзүйн олон судалгаа, нотолгооноос харахад Цистатин С-д суурилсан түүдгэнцрийн шүүлтийн хурдны тооцоолол нь бөөрний гэмтлийг эрт үед нь илүү найдвартай илрүүлж, зүрх судасны өвчний хүндрэл, нас баралт, бөөрний өвчний эрсдэлийг илүү сайн таамаглаж чадсан байна.Дүгнэлт: Эмч нар зөвхөн креатинин дээр тулгуурлан бөөрний үйл ажиллагааг дүгнэж болохгүй бөгөөд Цистатин С-г нэмэлтээр тодорхойлох нь бөөрний үйл ажиллагааг илүү нарийвчлалтай үнэлэх боломжийг олгоно.4. ТестостеронТестостероны ихэнхи хэсэг нь бэлгийн даавар холбогч глобулин (БДХГ)-тай холбогдож, биологийн хувьд идэвхигүй байдаг учир дан ганц сийвэнгийн нийт тестостерон нь дааврын байдлыг буруу тодорхойлж болзошгүй. Эстроген, элэгний өвчин, таргалалтаас үүдэлтэй БДХГ-ны өөрчлөлт нь нийт тестостероны түвшинг төөрөгдүүлж, буруу дүгнэлт хийхэд хүргэдэг. Иймээс Тестостероны чөлөөт фракц эсвэл нийт тестостерон ба БДХГ-аас тооцоолсон чөлөөт андрогенийн индекс нь андрогений идэвхийг илүү нарийвчлалтай харуулдаг байна.Эмнэлзүйн олон судалгаагаар чөлөөт тестостерон эсвэл чөлөөт андрогенийн индекс нь гипогонадизмын сэжигтэй эрэгтэйчүүд болон гиперандрогенизмтэй эмэгтэйчүүдийн оношлогооны нарийвчлалыг дээшлүүлдэг болохыг нотолсон.Дүгнэлт: Эмч нар зөвхөн нийт тестостероны түвшинд итгэж болохгүй. Харин чөлөөт эсвэл тооцоолсон тестостероны түвшин нь эр бэлгийн дааврын талаар илүү бодит, үнэн зөв мэдээллийг өгөх болно.5. Өөх тосны үзүүлэлтүүдНийт холестерины түвшин нь зүрх судасны эрсдэлийн талаарх ерөнхий мэдээллийг л өгдөг. Харин Аполипопротеин В, бага нягтралтай липопротеин (БНЛП), өндөр нягтралтай бус липопротеины холестерин (ӨНБЛП-холестерин) зэрэг нь өөх тос хамааралт эрсдлийг илүү тодорхой заадаг. Аполипопротеин В нь БНЛП, маш бага нягтралтай липопротеин (МБНЛП), завсрын нягтралтай липопротеин (ЗНЛП) зэрэг атероген фракцуудын тоог хэмждэг.Судалгаагаар Аполипопротеин В болон зүрх судасны эрсдэлийн тооцоолол нь БНЛП эсвэл нийт холестериноос илүү хүчтэй хамааралтай болохыг тогтоосон. Мөн Аполипопротеин В-ийн түвшин ихсэх нь өлөн үеийн сахарын хэмжээ нэмэгдэх, инсулинд дөжрөх байдлын маркерууд болон бодисын солилцооны эмгэгүүдтэй хамааралтай байдаг. Аполипопротеин В-г аполипопротеин А(I)-д харьцуулсан харьцааг зүрх судасны эрсдэлийг урьдчилан таамаглах чухал үзүүлэлт гэж үздэг.ӨНБЛП-холестерин нь бүх атероген фракцыг багтаасан энгийн бөгөөд зардал багатай үзүүлэлт бөгөөд гипертриглицеридеми эсвэл бодисын солилцооны хам шинжтэй өвчтөнүүдэд өндөр ач холбогдолтой.Дүгнэлт: Нийт холестериныг дангаар үзэх нь эмнэлзүйн ач холбогдол багатай. Харин аполипопротеин В болон ӨНБЛП-холестерин нь өвчтний зүрх судасны эрсдэлийг илүү нарийвчлалтай тодорхойлох боломжийг өгөх ба түүнд тулгуурласан менежментийн олон асуудлыг шийдэх юм.Эх сурвалж: Diesen Artikel so zitieren: 5 Tipps: Trügerische Laborwerte – und was Ärzte stattdessen bestimmen sollten - Medscape - 21. Oktober 2025.

Дэлгэрэнгүй
Түгээмэл
Асуулт хариулт