Анагаах ухааны цахим сургалт
Сургалтын
Ангилалаар хайх
Багц цагийн
Багц цагийн
11 сургалт
Төлбөртэй
Төлбөртэй
28 сургалт
Үнэгүй
Үнэгүй
9 сургалт
Мэргэжилээр
Мэргэжилээр
37 сургалт
2026 оны
Багц цагийн сургалтууд
“БОДИСЫН СОЛИЛЦОО БА ЭЛЭГНИЙ ЭМГЭГ”
Дотор судлал

“БОДИСЫН СОЛИЛЦОО БА ЭЛЭГНИЙ ЭМГЭГ”

365 хоног
7 дэд сэдэв
Эмнэлзүйн эмгэг судлал болон нийгмийн эрүүл мэндийн лабораторийн магадлан итгэмжлэл
Лаборатори

Эмнэлзүйн эмгэг судлал болон нийгмийн эрүүл мэндийн лабораторийн магадлан итгэмжлэл

365 хоног
15 дэд сэдэв
Зүрхний ишеми өвчин ба бодисын солилцооны хам шинж: өнөөгийн байдал, хэтийн төлөв
Дотор судлал
Зүрх судас

Зүрхний ишеми өвчин ба бодисын солилцооны хам шинж: өнөөгийн байдал, хэтийн төлөв

360 хоног
9 дэд сэдэв
Бүх сургалтууд
Онцлох сургалтууд
Төлбөртэй сургалтууд
Үнэгүй сургалтууд
Зүрхний цахилгаан бичлэгийн үндэс ба зонхилон тохиолдох хэм алдагдлын оношилгоо, менежмент
Зүрх судас
Дотор судлал

Зүрхний цахилгаан бичлэгийн үндэс ба зонхилон тохиолдох хэм алдагдлын оношилгоо, менежмент

365 хоног
12 дэд сэдэв
Зүрх судасны өвчний үеийн эмийн эмчилгээний зарчим
Зүрх судас

Зүрх судасны өвчний үеийн эмийн эмчилгээний зарчим

365 хоног
7 дэд сэдэв
Дотрын анагаах ухаан - Update
Дотор судлал

Дотрын анагаах ухаан - Update

295 хоног
28 дэд сэдэв
Яагаад
Цахим сургалт гэж?
Хэзээ ч, хаана ч үзэх боломжтой
Хэзээ ч, хаана ч үзэх боломжтой
Та ажил, гэр, сургууль мөн жижүүрт хонох үедээ интернэт холболт бүхий ямар ч төрлийн төхөөрөмж ашиглан суралцах боломжтой.
Цаг хугацаа, мөнгийг тань хэмнэнэ
Цаг хугацаа, мөнгийг тань хэмнэнэ
Та байгаа газраасаа цахимаар суралцсанаар цаг хугацаа төдийгүй, мөнгөө хэмнэж өөрт хэрэгцээтэй сургалтыг авах боломжтой.
Сургалтыг та өөрөө удирдана
Сургалтыг та өөрөө удирдана
Цахим сургалтаар та багшаа, сургалтын аргаа, сургалтын хурдыг, сургалтын сэдэв болон дэс дараалал зэргийг бүрэн удирдах боломжтой.
Танд санал болгох
Багцын мэдээлэл

6 сарын багц

69,900₮

6 сард нэг удаа төлнө

  • 2 багц цагийн сургалт үнэгүй
  • Багцад хамаарах бүх хичээлүүд
  • Танхимын сургалтын хөнгөлөлт - 10% *
* 1 удаа хөнгөлөлтийг ашиглана
Багц авах

1 жилийн багц

99,900₮

Жилд нэг удаа төлнө

  • 3 багц цагийн сургалт үнэгүй
  • Багцад хамаарах бүх хичээлүүд
  • Онцлох хичээлүүд
  • Танхимын сургалтын хөнгөлөлт - 20% *
* 1 удаа хөнгөлөлтийг ашиглана
Багц авах
Сүүлийн үеийн
Нийтлэлүүд
Улаанбурханы вакцины өөр нэгэн гайхалтай чанар
2025 оны 6-р сарын 6

Улаанбурханы вакцины өөр нэгэн гайхалтай чанар

Улаанбурхан өвчний дэгдэлт нь МУ-д төдийгүй Дэлхий даяар огцом ихсэж байгаагийн нэг томоохон шалтгаан нь вакцины талаархи буруу ойлголттой хүмүүсийн тоо ихсэж, үр хүүхэддээ уг товлолт вакциныг хийлгэхгүй байгаа явдал юм. Тиймээс бид энэхүү товч нийтлэлд Улаанбурханы байгалийн дархлаа тогтоц болон улаанбурханы сулруулсан вакцинаар бий болдог дархлааны түвшин, урт хугацаанд үргэлжлэх дархлалын чанарын талаар сонирхолтой баримт нотолгоог та бүхэндээ хүргэж байна.Улаанбурханы дэгдэлтийн талаархи сонирхол татах түүхэн явдал бол 1846 онд Дани улсын Фарерын арлуудад дэгдсэн дэгдэлтийн үед Петер Панумын бичиж үлдээсэн тэмдэглэл юм. Түүний бичсэнээр 1781 онд Фарерын арлуудад Улаанбурханы дэгдэлт гарч, энэхүүү өвчин 1846 оны дахин дэгдэж буй тухай бичсэн байсан бөгөөд арлын 6,626 оршин суугчийн 5,000 нь халдвар авч, 78 хүн нас барсан тухай тэмдэглэж үлдээсэн байдаг. Түүний анзаарсан нэгэн чухал ажиглалт бол ахмад настнууд (>65 нас, 1781 оны дэгдэлтийн үед амьд байсан хүмүүс) Улаанбурханы дэгдэлтэнд өртөөгүй байсан ба харин бусад бүх насны бүлэгт халдварын түвшин ойролцоо байсан явдал юм. Энэхүү эпидемиологийн суурь ажиглалт нь хожим ийлдэс судлалын шинжилгээгээр батлагдаж, эмнэл зүйн урт хугацааны үр нөлөөний талаарх мэдээллээр баяжигдсан байдаг.Вакцины үр нөлөөний үргэлжлэх хугацаа нь вакцины төрөл, бүтэц, хийгдсэн нас болон эмгэг төрүүлэгч зэргээс хамаарч ихээхэн ялгаатай байдаг. Сулруулсан амьд вирусээр хийгдсэн Улаанбурханы вакцин нь маш өндөр үр дүнтэй болохыг олон судалгаагаар харуулсан бөгөөд 1-р тунгийн дараа 93%, 2-р тунгийн дараа 97% дундаж үр дүнтэй байдгыг судлаачид нотолсон байдаг. Стандарт товлолын 2 дахь тун нь “дэмжих тун” биш, харин эхний тунд дархлааны хариу урвал үзүүлээгүй хүмүүст дархлаа тогтоох зорилготой бөгөөд Улаанбурханы вакцины дараах дархлаа нь нилээд тогтвортой, удаан үргэлжилдэг. Энэ нь Улаанбурханы вакцины зарим вакцинаас ялгарах чухал шинж юм. Жишээлбэл, татран, хөхүүл ханиадын вакцины дархлааг бүрэн хадгалахын тулд 10 жил тутамд нэмэлт тун шаардагддаг. Тиймээс вакцины үр нөлөөний үргэлжлэх хугацааг зөвхөн амьд эсвэл “үхүүлсэн” эсэх нь тодорхойлдоггүй аж.Улаанбурханы вирус болон вакцинд хэрэглэгддэг сулруулсан амьд вирус зэрэг нь хоёулаа бүрээстэй, нэг утаслаг РНХ-т вирус юм. Бусад РНХ вирустэй харьцуулахад улаанбурханы вирус болон түүний сулруулсан амьд хэлбэр нь маш тогтвортой байдаг тул томуу болон КОВИД-ын вакцин шиг найрлагыг үе үе өөрчлөх шаардлага байдаггүй. Сулруулсан амьд вирус нь байгалийн Улаанбурханы вирустэй харьцуулахад амин хүчлийн дарааллын хувьд нилээн ялгаатай бөгөөд энэ нь дархлааны эсүүд доторх репликацийг бууруулдаг байна. Гэвч вакцины эмгэг төрүүлэх чанар нь хэрхэн буурсан, дархлаа удаан хугацаанд хадгалагддаг механизм нь одоогоор тодорхойгүй байгаа юм.Улаанбурханы байгалийн халдварын дараа дархлааны тогтвортой байдал нь удаан үргэлжилдэг. Вакцины дараах дархлааны тогтвортой байдал нь эерэг нөлөөтэй хэдий ч зарим тохиолдолд цочмог халдвартай холбоотой ерөнхий дархлаа дарангуйлагдах байдал (“дархлааны ой санамж алдагдал” буюу immune amnesia) нь эсрэгээрээ сөрөг нөлөөг дагуулдаг. Халдварын эхэн үед вирус хэд хэдэн төрлийн рецептороор дамжин дархлааны эсүүдэд, юун түрүүнд амьсгалын замд нэвтэрч Т ба В лимфоцит, дендрит эс, идэвхжсэн моноцитүүдэд халдварлах ба эдгээрээс зарим нь вирусыг биеийн бусад хэсэг рүү тунгалгийн зангилаагаар дамжуулан зөөвөрлөдөг. Улмаар шингэний болон эсийн дархлаа идэвхжиж халдвартай тэмцэнэ. Нөгөөтэйгүүр вирус удаан хугацаагаар биед орших нь шингэний өвөрмөц дархлааны хариу урвалыг байнга идэвхижүүлж, үүнтэй хамт хэт мэдрэгшлийн хожуу хариу урвалыг саатаж, бусад антигенд үзүүлэх шингэний дархлааны хариу урвалыг дарангуйлж орхидог. Энэхүү “дархлааны ой санамж алдагдал” нь хэдэн жил үргэлжилж, өвчтөнийг бусад халдварт өртөмтгий болгох ба энэ нь Улаанбурхан өвчний хүндрэлийн нэг томоохон шалтгаан болдог байна. Гайхалтай нь Улаанбурханы сулруулсан вакцин нь ийм төрлийн дархлаа дарангуйллыг үүсгэдэггүй бөгөөд энэ нь байгалийн вирустэй харьцуулахад дархлааны эсүүдийг бага хэмжээгээр халдварлуулдагтай холбоотой байж болох юм.Улаанбурханы эсрэг удаан хугацаанд хадгалагддаг иммуноглобулин G эсрэг биеийн хариу урвал нь дахин халдвараас хамгаалдаг бол, идэвхитэй халдварыг зогсооход вирусын эсрэг эсийн дархлааны хариу урвал оролцдог. Улаанбурханы вирус нь амьсгалын замын баганан хучуур эд, эсэд нэвтэрч, олширсноор эдгээр эсүүдийг амьсгалын зам руу гуужуулах ба энэ нь вирион болон вирусээр халдварлагдсан эсүүдийг ханиах, найтаах замаар тархах боломжийг олгодог.Одоогоор Улаанбурханы вирусын эсрэг үр дүнтэй төгс эмчилгээ байхгүй байна. Гэсэн хэдий ч Улаанбурханы вакцины гайхалтай үр дүн, хүнээс амьтанд болон хүрээлэн буй орчинд дамжин хадгалагдаггүй зэрэг шалтгаан нь энэ өвчнөөс бүрмөсөн салах боломж бидэнд байгааг бодитоор илтгэж байгаа юм.Эх сурвалж:Rivard KR. Does my patient need a measles vaccine? Cleve Clin J Med 2025McLean HQ, Fiebelkorn AP, Temte JL, Wallace GS. Prevention of measles, rubella, congenital rubella syndrome, and mumps, 2013: summary recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) [published correction appears in MMWR Recomm Rep 2015Panum PL. Observations made during the epidemic of measles on the Faroe Islands in the year 1846. In: Buck C, Llopis A, Najera E, Terris M, eds. The Challenge of Epidemology: Issues and Selected Readings. Washington, DC: Pan American Health Organization; 1988Bolotin S, Osman S, Hughes SL, et al. In elimination settings, measles antibodies wane after vaccination but not after infection: a systematic review and meta-analysis. J Infect Dis 2022Franconeri L, Antona D, Cauchemez S, Lévy-Bruhl D, Paireau J. Two-dose measles vaccine effectiveness remains high over time: a French observational study, 2017–2019. Vaccine 2023Havers FP, Moro PL, Hunter P, Hariri S, Bernstein H. Use of tetanus toxoid, reduced diphtheria toxoid, and acellular pertussis vaccines: updated recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices—United States, 2019. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2020Griffin DE. Measles virus-induced suppression of immune responses. Immunol Rev 2010Mina MJ, Kula T, Leng Y, et al. Measles virus infection diminishes preexisting antibodies that offer protection from other pathogens. Science 2019Condack C, Grivel JC, Devaux P, Margolis L, Cattaneo R. Measles virus vaccine attenuation: suboptimal infection of lymphatic tissue and tropism alteration. J Infect Dis 2007Moss WJ, Griffin DE. What’s going on with measles? J Virol 2024

Дэлгэрэнгүй
Student T-test-ийг энгийнээр ойлгож, өөрийн судалгаандаа зөв хэрэглэх нь
2026 оны 1-р сарын 6

Student T-test-ийг энгийнээр ойлгож, өөрийн судалгаандаа зөв хэрэглэх нь

Орчин цагийн анагаах ухаанд эмч, эмнэлгийн мэргэжилтнүүд нь зөвхөн эмнэлгийн тусламж үзүүлээд зогсохгүй судлаач байх шаардлага зүй ёсоор тавигдаж байна. Гэвч ихэнх эмч, сувилагч нарын хувьд судалгааны ажил хийхэд хамгийн их айдас төрүүлдэг хэсэг бол "статистик боловсруулалт" байдаг. Олон тооны томьёо, грек үсгүүд, ойлгомжгүй тооцооллууд нь судлаачдын урамыг хугалах нь бий.Тиймээс бид анагаахын судалгаанд хамгийн өргөн хэрэглэгддэг, судалгааны ажлын "цагаан толгой" гэж болох Оюутны t-test (Student’s t-test)-ийн тухай дэлгэрэнгүй оруулая. Энэхүү аргыг бүрэн ойлгосноор та өөрийн хийж буй судалгааг олон улсын түвшинд хүлээн зөвшөөрөгдөхүйц байдлаар боловсруулах, цаашлаад гадны томоохон сэтгүүлд хэвлүүлэх эхний алхмаа хийх болно. Бид Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлоос эхлээд хөдөө орон нутгийн зонхилон тохиолдох өвчлөл хүртэлх жишээнүүд дээр тулгуурлан тайлбарлах болно. Нэгдүгээр хэсэг: T-test гэж юу вэ? (Энгийн логик)Та оюутан байхдаа эсвэл мастер, докторт суралцаж байхдаа статистикийн хичээл дээр t-test-ийн тухай сонсож байсан нь лавтай. Гэхдээ яг юуг хэмждэг вэ гэдгийг энгийн амьдрал дээр төсөөлөөд үзье.Анагаах ухаанд бид ихэвчлэн хоёр бүлгийг хооронд нь харьцуулах шаардлагатай болдог. Жишээ нь:А эм уусан өвчтөнүүд ба Б эм уусан өвчтөнүүд.Хот суурин газар ба Хөдөө орон нутгийн хүүхдүүдийн өсөлт.Эрэгтэйчүүд ба Эмэгтэйчүүдийн артерийн даралт.Хэрэв та хоёр бүлгийн дунджийг харьцуулж, "Энэ хоёр бүлэг үнэхээр ялгаатай юу? Эсвэл зүгээр л тохиолдлоор ялгаатай мэт харагдаж байна уу?" гэдэг асуултад хариулт авахыг хүсвэл t-test-ийг ашиглана.T-test-ийн үндсэн логик: "Дохио" ба "Чимээ"-ний харьцааT-test-ийн ажиллах зарчим бол маш энгийн. Энэ бол "Дохио" (Signal) ба "Чимээ" (Noise) хоёрын харьцааг л хэмжиж буй хэрэг юм. Үүнийг томьёо ашиглахгүйгээр, эмнэлзүйн бодит жишээ дээр буулгая.Та шинээр гарсан артерийн даралт бууруулах эмийн үр дүнг судалж байна гэж төсөөлөөрэй.1.     Дохио (Signal): Бүлгүүдийн дунджийн ялгаа Энэ бол таны олж илрүүлэхийг хүсэж буй "эмнэлзүйн үр дүн" юм.Хэрэв А эм уусан бүлгийн даралт Б эм ууснаас дунджаар 20 мм.муб-аар багассан бол энэ нь маш "Хүчтэй дохио" (их ялгаа) юм.Харин ердөө 1-2 мм.муб-аар л багассан бол энэ нь "Сул дохио" (бага ялгаа) юм.2.     Чимээ (Noise): Бүлэг доторх хэлбэлзэл буюу "Вариаци" Энэ бол өвчтөн бүрийн биеийн онцлог, биологийн олон янз байдал юм.Хэрэв танай судалгаанд оролцсон бүх хүний даралт ойролцоо түвшинд, жигд буурсан бол энэ нь "Бага чимээ" (Найдвартай).Харин нэг өвчтөний даралт огцом буурч, нөгөө өвчтөнийх огт өөрчлөгдөхгүй, эсвэл бүр ихсэж байвал энэ нь "Их чимээ" (Тогтворгүй, замбараагүй байдал) болно.T-test хэрхэн шийдвэр гаргадаг вэ?T-test нь "Эмийн үйлчилгээ" (Дохио)-г "Биологийн савлагаа" (Чимээ)-тай харьцуулдаг.Их дохио + Бага чимээ = Статистик ач холбогдолтой (P < 0.05). Эмийн үйлчилгээ маш тод, өвчтөнүүдийн хариу урвал жигд байна. Та "Энэ эм үнэхээр үр дүнтэй байна" гэж итгэлтэй хэлж чадна. Энэ үед t-test-ийн хариу эерэг гарна.Сул дохио + Их чимээ = Статистик ач холбогдолгүй (P > 0.05). Эмийн үйлчилгээ сул, дээр нь өвчтөнүүдийн даралт хэт савлагаатай байна. Энэ тохиолдолд гарсан өчүүхэн ялгаа нь эмийн нөлөө юү, эсвэл зүгээр л өвчтөнүүдийн биеийн онцлог уу гэдгийг ялгах боломжгүй. T-test танд "Энд бодит ялгаа байна гэж хэлэхэд хэцүү байна" гэсэн хариу өгнө. Хоёрдугаар хэсэг: T-test-ийн төрлүүд ба жишээнүүдT-test нь дотроо гурван үндсэн төрөлтэй байдаг. Судлаачдын хамгийн их алддаг зүйл бол судалгааныхаа загварт тохироогүй t-test-ийг сонгох явдал юм. Төрөл бүрт тохирсон жишээнүүдээр эдгээрийг ярилцая.1. Үл хамааралт түүврийн t-test (Independent Samples t-test)Энэ бол хамгийн өргөн хэрэглэгддэг төрөл юм. Бүрэн тусдаа, бие биенээсээ хамааралгүй хоёр бүлгийг харьцуулахад ашиглана. Жишээ нь: Та "Элэгний В вирус"-ийн архаг халдвартай өвчтөнүүдийн элэгний хатуурлын зэргийг үнэлэх судалгаа хийж байна гэж бодъё. Танд хоёр бүлэг хүмүүс байна:Бүлэг А: Улаанбаатар хотод амьдардаг өвчтөнүүд.Бүлэг Б: Хөдөө орон нутагт (жишээ нь, Говь-Алтай аймагт) амьдардаг өвчтөнүүд.Та энэ хоёр бүлгийн Fibroscan-аар хэмжсэн элэгний хатуурлын дундаж үзүүлэлт (kPа) ялгаатай эсэхийг мэдэхийг хүсэж байна. Энд Улаанбаатарын өвчтөн Говь-Алтайн өвчтөнтэй ямар ч холбоогүй тул энэ нь Үл хамааралт түүвэр юм. Та Independent Samples t-test ашиглана.2. Хамааралт түүврийн t-test (Paired Samples t-test)Энэ тестийг нэг бүлэг хүмүүсийг хоёр өөр цаг хугацаанд эсвэл хоёр өөр нөхцөлд хэмжиж харьцуулахад ашигладаг. Ихэвчлэн "Өмнө" ба "Дараа" гэсэн загвартай байдаг.Жишээ:Өвлийн улиралд Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол иргэдийн уушгины багтаамжид хэрхэн нөлөөлж буйг судлая. Та Баянхошуунд амьдардаг 50 иргэнийг сонгон авчээ.Хэмжилт 1: 9-р сард (агаарын бохирдол бага үед) тэдний уушгины амьдралын багтаамжийг хэмжив.Хэмжилт 2: 1-р сард (агаарын бохирдол оргил үедээ хүрсэн үед) яг тэр хүмүүсийнхээ уушгины багтаамжийг дахин хэмжив.Энд нэг хүн дээр хоёр удаа хэмжилт хийсэн тул өгөгдлүүд хоорондоо хамааралтай (хосолсон) байна. Хэрэв та энэ тохиолдолд Independent t-test ашиглавал алдаа болно. Учир нь хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул өөрийг нь өөртэй нь харьцуулах Paired t-test нь илүү мэдрэг, үнэн зөв хариу өгдөг.3. Нэг түүврийн t-test (One-Sample t-test)Энэ нь та өөрийн цуглуулсан нэг бүлэг өгөгдлийг олон улсын стандарт, эсвэл өмнө нь тогтоогдсон дундаж утгатай харьцуулах үед хэрэглэгдэнэ.Жишээ:Монгол нярайн дундаж жин ДЭМБ-ын стандартаас ялгаатай эсэхийг судлах гэж байна. ДЭМБ-ын стандартаар нярайн хэвийн жин дунджаар 3400 грамм гэж үзье. Та "Өргөө" амаржих газраас 100 нярайн мэдээллийг цуглуулаад, тэдний дундаж жинг 3400 граммтай харьцуулна. Таны цуглуулсан бүлэг ганцхан байгаа тул Нэг түүврийн t-test ашиглана. Гуравдугаар хэсэг: T-test хийхийн өмнөх "Бэлтгэл ажил -Ашиглах заалт" (Assumptions)Судлаачид маань SPSS эсвэл Stata программ дээр шууд t-test цэсийг дарж үр дүнгээ гаргадаг. Энэ бол маш том алдаа. T-test-ийг хийхийн өмнө таны тоон мэдээлэл тодорхой шалгууруудыг хангасан байх ёстой. Үүнийг бид "Assumptions" буюу урьдчилсан нөхцөлүүд гэж нэрлэдэг. Хоол хийхтэй зүйрлэвэл, та махаа шарахаас өмнө муудсан эсэхийг нь шалгадагтай адил юм.Хамгийн чухал хоёр нөхцөл бол:1. Хэвийн тархалт (Normality). Таны цуглуулсан тоон мэдээлэл "Хонх хэлбэрийн тархалт"-тай (Bell Curve) байх ёстой. Байгаль дээрх ихэнх үзэгдэл хэвийн тархалттай байдаг. Жишээ нь, монгол насанд хүрсэн эрэгтэйчүүдийн өндөр. Ихэнх хүмүүс 165-175 см орчим буюу дундаж өндөртэй, харин хэт намхан эсвэл хэт өндөр хүмүүс цөөхөн байдаг.Хэрэв таны судалгааны өгөгдөл хэвийн бус тархалттай (жишээ нь, эмнэлэгт хэвтсэн хоногийн тоо ихэнхдээ 5-7 хоног байдаг ч, зарим хүнд өвчтөнүүд 100 хоног хэвтэх тохиолдолд тархалт хазгай болно) байвал t-test ашиглах нь буруу үр дүнд хүргэнэ.Хэрхэн шалгах вэ? Программ ашиглан гистограмм зурах эсвэл Shapiro-Wilk тест хийх.Шийдэл: Хэвийн бус тархалттай бол Mann-Whitney U test гэх мэт параметрийн бус аргыг сонгох хэрэгтэй.2. Дисперсийн ижил байдал (Homogeneity of Variance)Хоёр бүлгийн өгөгдлийн тархалт буюу "савлагаа" нь ойролцоо байх ёстой. Жишээ нь, А бүлгийн хүмүүсийн нас 20-30 хооронд (бөөгнөрсөн), харин Б бүлгийнх 10-80 хооронд (тархай) байвал дисперс ижил биш байна гэсэн үг.Хэрхэн шалгах вэ? Levene's test. Энэ тест статистик ач холбогдолгүй гарвал дисперс ижил гэж үзнэ. Дөрөвдүгээр хэсэг: P утгыг "энгийнээр" ойлгох ньОдоо хамгийн чухал хэсэгтээ оръё. T-test-ийн үр дүн гарахад бид бүгд p-value буюу p утгыг хардаг. Ихэнхдээ "p < 0.05 байвал ялгаатай, p > 0.05 байвал ялгаагүй" гэсэн ойлголттой байдаг. Гэхдээ энэ тоо яг ямар утгатайг гүнзгий ойлгох нь судлаач хүний шинж юм.P утга гэдэг бол "Гайхшралын хэмжүүр" юм.Таны судалгаагаар "Цусны даралтын шинэ эм А нь хуучин эм Б-ээс илүү үр дүнтэй" гэж батлахыг зорьж байна гэж бодъё.Статистикт бид үргэлж эсрэг талаас нь эхэлдэг: "Энэ хоёр эм ямар ч ялгаагүй" гэж таамаглана (Null Hypothesis - Тэг таамаглал).Тэгээд та судалгаагаа хийлээ. Үр дүнд нь А эмийг уусан хүмүүсийн даралт Б эмийг ууснаас хамаагүй их буурсан байв.Хэрэв P = 0.03 (буюу 0.05-аас бага) гарвал: "Хэрэв энэ хоёр эм үнэхээр ялгаагүй байсан бол, ийм их зөрүүтэй үр дүн гарах магадлал ердөө 3% байна" гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, ийм үр дүн зүгээр нэг тохиолдлоор гарах нь маш ховор. Тиймээс бид "Энэ хоёр эм ялгаагүй" гэсэн анхны таамаглалаа няцааж, "Ялгаа байна" гэж дүгнэдэг.Хэрэв P = 0.50 (буюу 0.05-аас их) гарвал: "Ийм үр дүн тохиолдлоор гарах магадлал 50% байна". Энэ нь жирийн л үзэгдэл (санамсаргүй байдал) тул бид "Энэ хоёр эм ялгаатай гэж хэлж чадахгүй" гэж дүгнэнэ.Ихэнхи судлаачид P утгыг хэт шүтэх хандлагатай байдаг. P < 0.05 гарлаа гээд энэ нь "Маш чухал эмнэлзүйн ач холбогдолтой" гэсэн үг биш юм. Жишээ нь, 10,000 хүнтэй судалгаан дээр цусны даралтыг 1 мм.муб-аар буулгахад л P < 0.001 гарч болно. Гэхдээ эмнэлзүйн хувьд 1 мм.муб-ын бууралт төдийлөн ач холбогдолгүй. Тиймээс P утгаас гадна Confidence Interval (Итгэх интервал) болон Effect Size (Нөлөөллийн хэмжээ)-г заавал анхаарах ёстой. Тавдугаар хэсэг: Үр дүнг тайлагнах - Мэргэжлийн түвшинд бичих ньТа судалгаагаа хийчихлээ. SPSS дээр тооцооллоо гаргачихлаа. Одоо үүнийг эрдэм шинжилгээний өгүүлэлд хэрхэн бичих вэ? Монголын анагаахын сэтгүүлүүд болон олон улсын сэтгүүлүүдэд тавигддаг нийтлэг шаардлага бий. Зүгээр л "p=0.04 гарсан тул ялгаатай" гэж бичих нь хангалтгүй.Жишээ: (үл хамааралт түүврийн t-test):Буруу бичиглэл: "Хотод амьдардаг хүмүүс хөдөөнийхнөөс илүү их стресстэй байсан (p<0.05)." (Энд дундаж утга, хазайлт, t-ийн утга дурдагдаагүй байна).Зөв, мэргэжлийн бичиглэл: "Улаанбаатар хотын оршин суугчдын стрессийн дундаж оноо (M = 24.5, SD = 4.2) нь хөдөө орон нутгийн оршин суугчдынхаас (M = 18.2, SD = 3.8) статистик ач холбогдол бүхий өндөр байв (t(198) = 5.67, p < 0.001, 95% CI [4.5, 8.1])."Энд бид юу юуг дурдав?M (Mean): Дундаж утга. Хоёр бүлгийн дунджийг заавал бичнэ.SD (Standard Deviation): Стандарт хазайлт. Өгөгдөл хэр савлагаатай байсныг илтгэнэ.t-statistic: Тестийн статистик утга.df (Degrees of freedom): Чөлөөт гишүүний тоо (хаалтан дотор).p-value: P утга.95% CI (Confidence Interval): 95%-ийн итгэх интервал. Энэ нь үр дүнгийн нарийвчлалыг харуулдаг тул орчин үед заавал шаарддаг болсон. Зургаадугаар хэсэг: Ахисан түвшний ойлголт - Статистик хүч ба Түүврийн хэмжээСудлаачдын гаргадаг бас нэг нийтлэг алдаа бол хэтэрхий цөөн хүнтэй судалгаа хийх явдал юм. Жишээ нь, бүлэг тус бүрт 10 хүн аваад t-test хийхэд ялгаа гарахгүй байж болно. Энэ нь үнэхээр ялгаа байхгүй гэсэн үг үү, эсвэл таны судалгааны "хүч" (Power) дутсан уу?Үүнийг ойлгохын тулд дахин "Дохио ба Чимээ"-ний жишээг санацгаая. Хэрэв дохио сул байвал (ялгаа бага байвал) түүнийг илрүүлэхийн тулд танд маш олон хүн (том түүвэр) хэрэгтэй болно.Монголд түгээмэл тохиолддог Д аминдэмийн дутагдлыг авч үзье. Хэрэв та "Өндөр тунтай Д витамин" ба "Бага тунтай Д витамин"-ы ялгааг харах гэж байгаа бол ялгаа нь маш тод гарч магадгүй тул цөөн хүн хангалттай. Харин "Д витамин" ба "Д витамин + Кальци"-ийн ялгааг харах гэж байгаа бол ялгаа нь маш бага байх магадтай тул танд олон зуун хүн хэрэгтэй болно.Тиймээс судалгаагаа эхлэхээс өмнө Power Analysis буюу түүврийн хэмжээг тооцоолох аргачлалыг заавал хийх ёстой. G*Power зэрэг үнэгүй программ ашиглан "Би дунд зэргийн ялгааг (Effect size d=0.5) 80%-ийн хүчтэйгээр илрүүлэхийн тулд хэдэн хүн судлах ёстой вэ?" гэдгээ тооцож болно. Энэ нь таны судалгааг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй болгож, ёс зүйн хороогоор батлуулахад хялбар болгоно. Долдугаар хэсэг: Эрүүл мэндийн салбар дахь нийтлэг алдаанууд ба зөвлөмжСудлаачид маань судалгаанд t-test-тэй холбоотой дараах алдаануудыг түгээмэл гаргадаг.Олон дахин t-test хийх (Multiple comparisons problem): Танд А, Б, В гэсэн гурван бүлэг байна гэж бодъё. Зарим судлаачид А-г Б-тэй, Б-г В-тэй, А-г В-тэй гэх мэтээр 3 удаа t-test хийдэг. Энэ нь алдаа гарах магадлалыг эрс нэмэгдүүлдэг.Зөвлөмж: Гурав ба түүнээс дээш бүлэг байгаа бол t-test БИШ, харин ANOVA (Analysis of Variance) аргыг ашиглаарай. Энэ нь нэг сумаар олон туулай буудахтай адил илүү оновчтой арга юм.Параметрийн бус өгөгдөлд t-test ашиглах: Өвчтөний сэтгэл ханамжийг 1-5 оноогоор (Likert scale) үнэлсэн асуулгад t-test шууд ашиглах нь зохимжгүй байдаг.Зөвлөмж: Ийм төрлийн эрэмбэлсэн өгөгдөлд Mann-Whitney U test илүү тохиромжтой байдаг. Гэхдээ түүврийн хэмжээ хангалттай (n>30) үед t-test ашиглахыг зөвшөөрдөг аргачлал бий (Central Limit Theorem-ийн дагуу).Хэт жижиг түүвэр: Бүлэг бүрт 5-6 хүн аваад t-test хийх нь статистик хүч дутагддаг.Зөвлөмж: Судалгааны загвараа гаргахдаа дор хаяж бүлэг бүрт 30 хүн байхаар тооцоолохыг хичээгээрэй (гэхдээ энэ нь алтан дүрэм биш, power analysis хийх нь хамгийн зөв).  Нийтлэлийг бичсэн: Ц. БАСБИШ, СШУ доктор, дэд профессор

Дэлгэрэнгүй
Маститийн үед антибиотикийг яаран эхлэх нь зөв үү
2025 оны 5-р сарын 2

Маститийн үед антибиотикийг яаран эхлэх нь зөв үү

Төрөөд сар орчим болж буй эмэгтэй сүүлийн 12 цагийн турш хөх өвдөж эмзэглэнэ, халуун оргино, хавдана гэсэн зовиуртай эмнэлэгт хандсан. Зовуурь ихтэй байгаа тул хүүхдээ хөхүүлэхгүй байгаа гэнэ. Уг эмэгтэйд антибиотик эмчилгээ зөвлөх шаардлагатай юу?Маститийн үед антибиотик эмчилгээ тэр бүр шаардлагагүй байдаг. Шинж тэмдгийн үргэлжлэх хугацаа, хүндрэл зэргээс хамаарч зарим тохиолдолд эмийн бус эмчилгээгээр эмчилдэг бол зарим тохиолдолд антибиотик эмчилгээг эхлүүлнэ.МАСТИТИЙН ТОДОРХОЙЛОЛТХөхүүл үеийн мастит гэдэг нь хөхөөр хооллох эсвэл саалтуур ашиглаж буй үед  тохиолддог сүүний суваг, цулцан болон ойролцоох эдийн үрэвсэлт эмгэг юм. Ойролцоогоор 4 хөхүүл эмэгтэй тутмын 1-т мастит оношлогддог.Маститын хүрээний эмгэгүүдэд: хэт их сүү ялгаралт (нярайн хэрэгцээнээс илүү хэмжээний сүү үүсэх), дисбиоз, сүүний сувгийн нарийсал, үрэвсэлт мастит, нянгийн гаралтай мастит, флегмон, халдварлагдсан галактоцеле, буглаа зэрэг хамаарна. Уг өвчний даамжралаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд заалтын дагуу эмийн бус эмчилгээ эсвэл өргөн хүрээний антибиотикийг цаг алдалгүй, зөв цагт нь зөвлөх нь чухал юм.ЭМНЭЛ ЗҮЙН ШИНЖ ТЭМДЭГ БА ОНОШИЛГООҮрэвсэлт эсвэл нянгийн гаралтай маститын үед хөх нилэнхүйдээ өвчин эмзэглэл ихтэй байх төдийгүй хатуурсан, улайлттай, маш их халуун байхаас гадна сүүний гарц буурах, халуурах, жихүүдэс хүрэх зэрэг шинжүүд илэрдэг. Амин үзүүлэлтийг шалгахад сепсис эсвэл шингэн алдалттай өвчтөнд зүрхний цохилт олшрох, халуурах, цусны даралт буурах шинж илэрч болох хэдий ч энэ нь харьцангуй ховор тохиолддог байна.Хэрэв шинж тэмдэг 24-48 цагаас илүү хугацаанд үргэлжилж эсвэл даамжирч, мөн хэсэг газрын, тодорхой хүрээтэй хавдар, улайлттай хавсарвал эмч флегмон, буглаа, эсвэл халдварлагдсан галактоцелег сэжиглэх хэрэгтэй. Флегмон нь зөөлөн эдийн хэсэг газрын үрэвсэлт бөөгнөрөлөөс үүсдэг бол Буглаа нь эд доторх идээ бээрийн битүү хуримтлал юм. Галактоцеле нь халдварлагдаж болох бөгөөд сүүний суваг бөглөрсний дараа хөхөнд үүсдэг зөөлөн уйланхай бүтэц юм. Эдгээр эмгэгүүдийн ялгахад хэт авиан шинжилгээ ач холбогдолтой байдаг. Антибиотик эмчилгээ эхэлсэн хэдий ч эмчилгээ үр дүнгүй байх тохиолдолд хөхний сүүний өсгөврийн шинжилгээ хийх шаардлагатай.ЭХНИЙ ШАТНЫ БА ХӨНГӨН ШИНЖ ТЭМДГИЙН ҮЕИЙН ЭМЧИЛГЭЭЗовуурь харьцангуй багатай, хөхний хэсэг газрын өөрчлөлт нь 24-48 цагийн дотор арилж буй эхчүүдэд антибиотик хэрэглэхгүйгээр эмийн бус аргаар эмчилж болно. Энэ тохиолдолд хүүхдээ хөхүүлэхээ зогсоох шаардлагагүй гэдгийг хэлж ойлгуулах хэрэгтэй. Маститтай үед хүүхдээ хөхүүлэх нь нярайн эрүүл мэндэд ямар нэгэн аюул учруулахгүй юм.Эмийн бус эмчилгээнд: ээж хөхний тунгалгийн булчирхайн (суганы ба эгэмний дээд) чиглэлд хөнгөн дөрж, илэх хөдөлгөөнөөр (муур илэхтэй ижил хэмжээний даралтаар) тунгалгийн урсгалыг дэмжиж болно. Харин хүчтэй, даралттайгаар иллэг хийх эсвэл чичиргээт төхөөрөмж хэрэглэх зэргээс зайлсхийх хэрэгтэй. Учир нь эдгээр нь хялгасан судас болон эдийг гэмтээж болзошгүй.Хөх маш их хавдсан тохиолдолд сүүг гараар саах нь саалтуураар саахаас илүү үр дүнтэй байдаг. Харин саалтуур хэрэглэх шаардлагатай бол эмч саалтуурыг хэрхэн ашиглах тухай дараах зөвлөмжийг өгнө.Зөвхөн саалтуураар саадаг бол хэт их сүү ялгаралтаас сэргийлэхийн тулд нярайн хэрэглэдэг сүүний хэмжээтэй (1-6 сартай нярайд өдөрт ойролцоогоор 830-890 мл) тэнцэх хэмжээгээр саах хэрэгтэй. Хэрэв нярайн жин зохих ёсоор нэмэгдэж байвал хэт их сүү ялгаралтаас сэргийлж сүү саалтыг багасгах эсвэл зогсоох.Хөхний эдийг гэмтээхгүйн тулд дунд зэргийн сорох хүчээр саах.Саалтуурын хошуу зөв хэмжээтэй эсэхийг хөхөөр хоололтын мэргэжилтэнтэй зөвлөлдөж болно.Саалтуурыг гараар, зориулалтын угаагч шингэнээр эсвэл аяга таваг угаагчид халуун усаар цэвэрлэх.Эхийн хөхөнд хаван, хавдалт нэмэгдэхээс сэргийлж тохирсон хэмжээтэй, хөхний зөв даруулга зүүх хэрэгтэй бөгөөд хүүхдээ хөхүүлсний дараа дээш харан хэвтэж хүйтэн жин тавьж, стеройд бус үрэвслийн эсрэг эм (NSAIDs) хэрэглэж болно. Харин байцааны навчаар жин тавих гэх мэт ардын аргуудыг нотолсон нотолгоо байхгүй ба эсрэгээрээ байцаан навч нь Листери (Listeria) нянгаар бохирдсон байж болзошгүй тул хэрэглэхгүй байх нь зүйтэй юм. Түүнчлэн нярайн хэрэгцээнээс илүү хөхүүлэх, илүү хэмжээгээр саахаас зайлсхийх хэрэгтэй. Мөн хөхөө усанд дүрэх (арьсыг цочроож, шархлуулж болзошгүй), хүчтэй иллэг хийх, дур мэдэн антибиотик хэрэглэхээс зайлсхийх шаардлагатай болохыг анхаарна уу.ХҮНД БУЮУ УДААН ҮРГЭЛЖИЛСЭН ШИНЖ ТЭМДГИЙН ҮЕИЙН ЭМЧИЛГЭЭӨвдөлт зовуурь ихтэй, өндөр халуурсан, булчингаар өвдсөн зэрэг шинж тэмдэг бүхий эхчүүдэд эмийн бус эмчилгээг эхлүүлснээс хойш 24-48 цагийн дотор зовуурь багасахгүй байгаа тохиолдолд дараах арга хэмжээг яаралтай эхлэнэ.Нянгийн гаралтай маститын үеийн антибиотик эмчилгээЭхний сонголтонд диклоксациллин 500 мг-аар өдөрт 4 удаа эсвэл цефалексин 500 мг-аар өдөрт 4 удаа, тус бүрийг 10-14 хоног хэрэглэнэ. Хоёрдох сонголтоор клиндамицин 300 мг-аар өдөрт 4 удаа эсвэл триметоприм-сульфаметоксазол 160 мг/800 мг-аар өдөрт 2 удаа, тус бүрийг 10-14 хоног хэрэглэнэ. Триметоприм-сульфаметоксазолыг дутуу төрсөн, нярайд гипербилирубинеми илэрсэн эсвэл глюкоз-6-фосфат дегидрогеназын (G6PD) дутагдалтай жирэмслэлтийн хүндрэлтэй эхэд хэрэглэхээс зайлсхийх хэрэгтэй!ХӨХНИЙ СҮҮ ӨСГӨВӨРЛӨХ ШИНЖИЛГЭЭАнтибиотик эмчилгээ хийснээс хойш 48 цагийн дараа шинж тэмдэг арилахгүй байвал маститтай хөхнөөс сүүний өсгөврийн шинжилгээ авч метициллинд тэсвэртэй Staphylococcus aureus (MRSA) болон бусад тэсвэртэй эмгэг төрүүлэгчдийг үгүйсгэнэ. Шинжилгээг хийхдээ хөхний толгойг антисептикээр (жишээ нь, спирттэй арчдас) цэвэрлэж дээж авна. Дээж авах үедээ масттиттай хөхний толгойг ариун саванд хүргэхээс зайлсхийнэ.! Эмч эсвэл хөхүүл эх өөрөө ариун бээлий өмсөж, хөхөө сааж сүүгээ ариун саванд хийнэ. 5-10 мл хөхний сүүг лабораторид "биеийн шингэний өсгөвөр" гэж илгээнэ. Өсгөврийн хариуг хүлээх зуур хүүхдээ хөхүүлэх эсвэл сүүгээ сааж болно. Учир нь маститтай үед хөхөөр хооллох нь нярайд аюулгүй гэж үздэг.ХЭТ АВИАН ШИНЖИЛГЭЭБуглаа, флегмон, эсвэл халдварлагдсан галактоцелег сэжиглэж байвал хэт авиан шинжилгээ хийж, яаралтай (тухайн өдөртөө) дүрс оношилгооны болон мэс заслын эмчтэй зөвлөлдөнө. Шингэний хуримтлалыг хэт авиан хяналтан дор мэс заслын аргаар дренаж хийж гадагшлуулна. Антибиотик эмчилгээнд үр дүнгүй үед үрэвсэлт хэлбэрийн хөхний хорт хавдрыг ялган оношлох зорилгоор хөхний нарийн мэргэжлийн эмчид хандах нь зүйтэй.АНХААРУУЛГА: Хөхний толгойн цэврүүг хагалж болохгүйг эхэд анхааруулХөхний толгойн цэврүү (маститаас үүдэлтэй сувгийн үрэвсэл) хагарах, хуурахаас сэргийлж, триамцинолон 0.1% стеройд тосыг долоо хоногийн турш өдөрт 2 удаа түрхэхээр бичиж өгнө. Нярайг хөхүүлэхээс өмнө түрхсэн тосыг алчуураар арчиж байхыг эхэд зөвлөнө.МАСТИТ ДАХИХААС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ Дөнгөж төрсөн эхчүүдэд хүүхдээ хэрхэн зөв хөхүүлэх талаар эмч мэргэжилтэнүүд маш сайн зөвлөгөө өгөх хэрэгтэй. Ялангуяа нярайг "хүссэн үед" хөхүүлж байх нь хөхний сүү оролтыг нэмэгдүүлдэг болохыг эхэд тайлбарлаж ойлгуулах хэрэгтэй.Хэрэв эх сүү ихтэй эсвэл гиперлактацитай бол сүүний гарцыг аюулгүй бууруулахад анхаарал хандуулж хөхөөр хоололтын мэргэжилтнээс зөвлөгөө авахуулах шаардлагатайг анхаарна уу!Мастит, ялангуяа дахилтат мастит нь сэтгэл түгшилт, сэтгэл гутралтай холбоотой байдаг тул сэтгэл зүйч эсвэл сэтгэцийн эмчид хандах хэрэгтэй.Маститаас сэргийлэхийн тулд хөхүүл эхчүүд пробиотик хэрэглэхийг (Limosilactobacillus fermentum эсвэл илүү зохимжтой нь Ligilactobacillus salivarius) зөвлөж болно.Сувгийн бөглөрлөөс сэргийлэн сүүг шингэрүүлэхэд туслах зорилгоор өдөрт 5-10 гр наранцэцгийн эсвэл шар буурцгийн лецитиныг ууж хэрэглэхийг зөвлөж болно.Нярайг хөхүүлэхдээ хөхний толгойн хамгаалалт ( nipples shields - хөхний толгой дээр өмсдөг силикон хэрэгсэл)-ыг хэрэглэхээс зайлсхийх хэрэгтэй. Учир нь энэхүү хэрэглэл нь нярай сүүгээ хангалттай хөхөх боломжийг бууруулж улмаар хөхний сүү гүйцэд гадагшлахгүй үлдэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.Шаардлагагүй үед антибиотик хэрэглэхээс зайлсхийж, хөхний эрүүл микробиотыг хадгалах хэрэгтэй.Эх сурвалжMitchell KB, Johnson HM, Rodríguez JM, et al. Academy of Breastfeeding Medicine Clinical Protocol #36: the mastitis spectrumWilson E, Woodd SL, Benova L. Incidence of and risk factors for lactational mastitis: a systematic review. J Hum Lact 2020; 36(4)Louis-Jacques AF, Berwick M, Mitchell KB. Risk factors, symptoms, and treatment of lactational mastitis. JAMA 2023; 329(7)Weaning from the breast. Paediatr Child Health 2004; 9(4):249–263.Centers for Disease Control and Prevention. How to keep your breast pump clean. Updated February 21, 2023.Crepinsek MA, Taylor EA, Michener K, Stewart F. Interventions for preventing mastitis after childbirth. Cochrane Database Syst Rev 2020; 9(9)Moreb N, Murphy A, Jaiswal S, Jaiswal AK. Cabbage. In: Jaiswal AK, ed. Nutritional Composition and Antioxidant Properties of Fruits and Vegetables. London, UK: Elsevier; 2020:33Fernández L, Pannaraj PS, Rautava S, Rodríguez JM. The microbiota of the human mammary ecosystem. Front Cell Infect Microbiol 2020;

Дэлгэрэнгүй
Түгээмэл
Асуулт хариулт