Эмнэлзүйн лавлах

Энэхүү эмнэлзүйн заавар нь Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн Сайдын баталсан 2018 оны 07 дугаар сарын 16-ны өдрийн А/281 дугаар тушаал юм. Уг зааврыг Эх хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төв (ЭХЭМҮТ), Эрүүл мэндийн хөгжлийн төв болон мэргэжлийн салбар зөвлөлийн эрдэмтэн, эмч нарын баг боловсруулжээ. Энэхүү удирдамж нь төрөх тасаг, нярайн эмгэг судлалын тасаг болон нярайн эрчимт эмчилгээний тасагт ажиллаж буй неонатологич, хүүхдийн эмч, сэхээн амьдруулахын эмч нарт зориулагдсан. Гол зорилго нь уушгины гадаргуугийн идэвхт бодис буюу сурфактантын дутагдлаас үүдэлтэй амьсгалын дистресс хамшинжийг орчин үеийн дэвшилтэт технологиор эмчилж, нярайн эндэгдлийг бууруулахад оршино. Энэхүү тушаал гарснаар өмнө нь мөрдөгдөж байсан 2017 оны А/102 дугаар тушаал хүчингүй болж, энэ шинэчилсэн хувилбарыг мөрдөхөөр болсон байна.

Энэхүү эмнэлзүйн заавар нь Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн Сайдын баталсан 2024 оны 06 дугаар сарын 03-ны өдрийн А/256 дугаар тушаал юм. "Зонхилон тохиолдох өвчний үед цус, цусан бүтээгдэхүүн сэлбэх заавар"-ыг нэгдүгээр хавсралтаар, "Цус сэлбэх үйл ажиллагаанд мөрдөх аргачлал"-ыг хоёрдугаар хавсралтаар тус тус баталсан байна.Уг зааврыг Цус сэлбэлт судлалын үндэсний төв (ЦССҮТ), Цус судлалын мэргэжлийн салбар зөвлөл болон тэргүүлэх эрдэмтэн, эмч нарын баг боловсруулжээ. Энэхүү удирдамж нь улсын болон хувийн хэвшлийн бүх шатны эрүүл мэндийн байгууллага, цус сэлбэх тусламж үйлчилгээ үзүүлдэг бүх эмч, мэргэжилтнүүдэд хамааралтай. Гол зорилго нь цус, цусан бүтээгдэхүүний зохистой, аюулгүй хэрэглээг төлөвшүүлэх, эмнэлзүйн үр дүнг сайжруулах, эрсдэлээс сэргийлэхэд оршино. Онцлон тэмдэглэхэд, энэхүү тушаал гарснаар өмнө нь мөрдөгдөж байсан Эрүүл мэндийн сайдын 2017 оны А/03 дугаар тушаал хүчингүй болж байна.

Энэхүү эмнэлзүйн заавар нь Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн Сайд С.Энхболдын баталсан 2022 оны 02 дугаар сарын 10-ны өдрийн А/80 дугаар тушаал юм.Уг зааврыг Улсын Нэгдүгээр Төв Эмнэлэг (УНТЭ)-ийн Бүдүүн шулуун гэдэсний мэс заслын тасаг, АШУҮИС-ийн Мэс заслын тэнхимийн профессор, зөвлөх эмч нарын баг боловсруулжээ. Энэхүү удирдамж нь голчлон бүдүүн шулуун гэдэсний мэс засалчдад зориулагдсан боловч анхан шатны эмч нар өвчтөнийг зөв сонгож илгээхэд мөн хамааралтай. Зааврын үндэслэл нь Английн NICE (National Institute for Health and Care Excellence) 2017 оны удирдамж болон орчин үеийн нотолгоонд суурилсан анагаах ухааны зарчмуудад тулгуурласан байна.

Энэхүү эмнэлзүйн заавар нь Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн Сайдын баталсан 2022 оны 02 дугаар сарын 10-ны өдрийн А/78 дугаар тушаал юм.Уг зааврыг Улсын Нэгдүгээр Төв Эмнэлэг (УНТЭ), АШУҮИС-ийн Бөөр судлал, Бөөрний мэс засал, Эмгэг судлал, Дүрс оношилгооны тэнхимийн тэргүүлэх профессорууд, зөвлөх эмч нарын өргөн бүрэлдэхүүнтэй баг боловсруулжээ. Энэхүү удирдамж нь лавлагаа шатлалын эмнэлгийн бөөр судлаач, бөөрний мэс засалч, дүрс оношилгооны эмч болон эмгэг судлаач эмч нарт зориулагдсан. Гол зорилго нь бөөрний түүдгэнцэр, сувганцар, завсрын эд, судасны эмгэгүүд болон бөөр шилжүүлэн суулгалтын дараах ховхролыг эдийн түвшинд нарийн оношлох, MNS 6326:2012 стандартыг баяжуулан олон улсын жишигт нийцүүлэхэд оршино.

Липазагийн хэвийн хэмжээ нь 0-160 U/L (SI нэгжээр) байдаг хэдий ч энэхүү үзүүлэлт нь лабораторийн шинжилгээний аргачлалаас хамааран өөрчлөгдөж болно

Бага нягттай липопротеины холестерин (LDL-C)-ийн цусан дахь хэвийн хэмжээг насанд хүрэгчдэд < 130 мг/дл, хүүхдэд < 110 мг/дл гэж үздэг. Гэвч эмнэлзүйн практикт LDL-C-ийг хэмжихэд төвөгтэй байдаг тул ихэвчлэн тооцооллын аргаар гаргадаг бөгөөд зорилтот түвшинг тухайн хүний зүрх судасны эрсдэлээс хамааруулан тодорхойлдог. 40-өөс доош насны, зүрх судасны эрсдэл багатай залуучуудад зөвлөмж болгох хэмжээ < 115 мг/дл байна. Харин 40 ба түүнээс дээш насныханд SCORE2 (Systematic Coronary Risk Evaluation 2) зэрэг үнэлгээний хэрэгслээр зүрх судасны нийт эрсдэлийг тооцоолж, урьдчилан сэргийлэх зорилтот түвшинг дараах байдлаар тогтооно:Дунд зэргийн эрсдэлтэй үед: < 100 мг/длӨндөр эрсдэлтэй үед: < 70 мг/дл (мөн суурь түвшнээс дор хаяж 50% бууруулах)Маш өндөр эрсдэлтэй үед: < 55 мг/дл (мөн суурь түвшнээс дор хаяж 50% бууруулах)Хүүхэд, өсвөр үеийнхэнд LDL-C-ийн зохимжтой түвшин < 110 мг/дл байна. 2024 оны судалгаагаар эрүүл хүүхдүүдэд (5-12 нас) жишиг интервал 60-105.60 мг/дл, өсвөр насныханд 41.70-120.90 мг/дл байхаар тус тус тогтоогдсон байна.

Цусан дахь нийт болон чөлөөт кальцийн концентраци нь нас, хүйс, физиологийн байдал (жишээлбэл, жирэмслэлт), тэр ч байтугай улирлын байдлаас (кальцийн зохицуулгад шууд оролцдог Д аминдэмийн улирлын хэлбэлзлээс шалтгаалан) хамаарч физиологийн өндөр хэлбэлзэлтэй байдаг. Иймд лавлах хэмжээг тухайн шинжлүүлэгчийн нас болон хүйсээс хамааруулан тусгайлан тогтоосон байдаг.Цусан дахь нийт кальцийн ойролцоогоор 50% нь биологийн идэвхт чөлөөт (ионжсон) хэлбэрээр эргэлддэг бол үлдсэн хэсэг нь альбумин зэрэг уургуудтай холбогдсон байдаг. Сийвэнгийн кальцийн хэмжилт нь ионжсон болон уурагтай холбогдсон фракцуудын аль алиныг нь илэрхийлдэг.Нийт кальцийн лавлах хэмжээ:Хүйн цус: 9-11.5 mg/dL; 2.25-2.88 mmol/L< 10 хоногтой: 7.6-10.4 mg/dL; 1.9-2.6 mmol/L10 хоногоос 2 нас: 9-10.6 mg/dL; 2.3-2.65 mmol/LХүүхэд: 8.8-10.8 mg/dL; 2.2-2.7 mmol/LНасанд хүрэгчид: 9-10.5 mg/dL; 2.25-2.62 mmol/L (ахмад настнуудад утга буурах хандлагатай)Нийт кальцийн аюултай байж болзошгүй утгууд: < 6 mg/dL эсвэл > 13 mg/dL.Ионжсон кальцийн аюултай байж болзошгүй утгууд: < 2.2 mg/dL эсвэл > 7 mg/dL.

Ионжсон кальци (iCa2+) нь ийлдэс дэх нийт кальцийн ойролцоогоор 50%-ийг эзэлдэг, физиологийн идэвхтэй хэлбэр юм. Энэ нь уургийн молекул дээрх сөрөг цэнэгтэй хэсгүүдтэй холбогдохдоо альбумин болон бусад кальци холбогч уургууд дээрх ижил холбогч хэсгүүдийн төлөө устөрөгчийн ионтой өрсөлддөг. Энэхүү холбогдолт нь pH-аас хамааралтай бөгөөд цусан дахь ионжсон кальцийн түвшинг өөрчилдөг. pH ихсэх буюу алкалозын үед уурагтай холбогдох нь нэмэгдэж, чөлөөт кальцийн түвшин буурдаг. Харин ацидозын үед уурагтай холбогдох нь багасч, чөлөөт кальцийн түвшин ихэсдэг.Ионжсон кальцийн хэвийн хэмжээ (лавлах утга) дараах байдалтай байна:Нярай: 4.2-5.58 мг/дл буюу 1.05-1.37 ммоль/л2 сартайгаас 18 нас: 4.8-5.52 мг/дл буюу 1.2-1.38 ммоль/лНасанд хүрэгчид: 4.5-5.6 мг/дл буюу 1.05-1.3 ммоль/лИонжсон кальцийн аюултай утга нь < 2.2 эсвэл > 7 мг/дл байна. 2 мг/дл (< 0.5 ммоль/л)-ээс багасах нь таталт (тетани) эсвэл амь насанд аюултай хүндрэл үүсгэж болзошгүй. Олон удаагийн цус сэлбэлт хийлгэсэн өвчтөнд 2-3 мг/дл (< 0.5-0.75 ммоль/л) байвал кальци нөхөх шаардлагатай болдог. 7 мг/дл (>1.75 ммоль/л)-ээс ихсэх нь комд хүргэх эрсдэлтэй.Ионжсон кальци нь биеийн байдал хүнд өвчтөнүүдийн кальцийн статусыг үнэлэхэд хамгийн тохиромжтой үзүүлэлт юм. Хэдийгээр нийт кальцийн хэмжээ нь ионжсон кальцийн хэт ихсэлтийг сайн таамагладаг боловч хүнд өвчтөнүүдэд ионжсон кальцийн бууралтыг илрүүлэхэд найдвартай үзүүлэлт болж чаддаггүй.